Sáng ngày 3/7/2026, tại khách sạn Fortuna-Hà Nội, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch Nguyễn Anh Tuấn đã tham dự Hội thảo khoa học Quy hoạch đô thị – nông thôn gắn với bản sắc văn hoá thuần Việt trong kỷ nguyên mới do Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam tổ chức.
Sau phát biểu khai mạc của Ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Đô thị Việt Nam, Hội thảo đã được nghe 4 tham luận quan trọng: (1) Mô hình quy hoạch đô thị – nông thôn thuần Việt trong kỷ nguyên mới và hội nhập quốc tế do TS.KTS Trương Văn Quảng trình bày; (2) Quy hoạch đô thị – nông thôn Việt Nam gắn với bản sắc văn hoá thuần Việt do GS.TS Đỗ Hậu, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch đô thị Việt Nam trình bày; (3) Quy hoạch kiến trúc thuần Việt do TS. KTS Ngô Trung Hải, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam trình bày và (4) Địa không gian trí tuệ nhân tạo GEOAI phục vụ khai thác bản sắc văn hoá dân tộc trong quy hoạch đô thị và nông thôn do GS.TS Võ Chí Mỹ, Phó Chủ tịch Hội Trắc địa – Bản đồ – Viễn thám Việt Nam trình bày.
Tiếp theo Chương trình, Chủ tịch Trần Ngọc Chính đã chủ trì phiên Toạ đàm với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học về kiến trúc và xây dựng.
Nhân Hội thảo này, TS. Nguyễn Anh Tuấn đã có bài viết “Vài suy nghĩ về Quy hoạch đô thị – nông thôn gắn với bản sắc văn hoá thuần Việt trong kỷ nguyên mới”, xin giới thiệu với bạn đọc.
Vài suy nghĩ về “Quy hoạch đô thị – nông thôn Việt Nam gắn với bản sắc văn hóa thuần Việt trong kỷ nguyên mới”
Nguyễn Anh Tuấn – Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch
“Quy hoạch đô thị – nông thôn Việt Nam gắn với bản sắc văn hóa thuần Việt trong kỷ nguyên mới” đặt ra một vấn đề vừa mang tính chiến lược, vừa rất thời sự: làm thế nào để quá trình phát triển không làm phai nhạt căn tính văn hóa dân tộc; làm thế nào để đô thị hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế không biến các không gian sống của người Việt trở nên xa lạ với chính người Việt.
Trong nhiều năm qua, quy hoạch đô thị và nông thôn ở nước ta đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng sống của người dân. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đó, chúng ta cũng đang đứng trước không ít thách thức. Nhiều đô thị phát triển nhanh nhưng thiếu bản sắc; nhiều làng quê đổi mới về diện mạo nhưng có nguy cơ mất dần không gian văn hóa truyền thống; nhiều di sản, làng nghề, nếp sống cộng đồng, cảnh quan bản địa chưa được đặt đúng vị trí trong tư duy quy hoạch.
Quy hoạch trong kỷ nguyên mới không chỉ là tổ chức không gian xây dựng, giao thông, hạ tầng và dân cư. Quy hoạch phải là quá trình kiến tạo môi trường sống có ký ức, có bản sắc, có chiều sâu văn hóa và có khả năng phát triển bền vững. Một đô thị đáng sống không chỉ có đường rộng, nhà cao, công nghệ hiện đại, mà còn phải có hồn cốt văn hóa. Một vùng nông thôn mới không chỉ là đường bê tông, nhà khang trang, hạ tầng đồng bộ, mà còn phải giữ được đình làng, bến nước, lễ hội, làng nghề, nếp nhà, cảnh quan đồng ruộng và tình làng nghĩa xóm.
Trong mối quan hệ đó, du lịch có vai trò rất quan trọng. Du lịch không chỉ là ngành kinh tế dịch vụ tổng hợp, mà còn là phương thức hữu hiệu để bảo tồn, phát huy và lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam. Khi được phát triển đúng hướng, du lịch giúp biến di sản thành nguồn lực phát triển; biến bản sắc văn hóa thành sức hấp dẫn của điểm đến; biến không gian đô thị – nông thôn thành không gian trải nghiệm, sáng tạo và sinh kế cho cộng đồng.
Thực tiễn cho thấy, những điểm đến thành công không phải là nơi sao chép mô hình phát triển của nơi khác, mà là nơi biết khai thác giá trị riêng có của mình. Hà Nội hấp dẫn bởi chiều sâu nghìn năm văn hiến; Huế hấp dẫn bởi di sản cung đình và lối sống thanh nhã; Hội An hấp dẫn bởi đô thị cổ, thương cảng xưa và nếp sống cộng đồng; các làng quê Bắc Bộ hấp dẫn bởi đình, chùa, lễ hội, làng nghề, văn hóa nông nghiệp; các vùng miền núi hấp dẫn bởi cảnh quan, bản làng, tri thức bản địa và bản sắc các dân tộc. Chính những yếu tố đó tạo nên sự khác biệt, tạo nên năng lực cạnh tranh mềm của du lịch Việt Nam.
Vì vậy, trong quy hoạch đô thị – nông thôn, cần coi du lịch là một cấu phần quan trọng, chứ không phải là yếu tố bổ sung sau quy hoạch. Quy hoạch phải xác định rõ đâu là không gian di sản, đâu là không gian văn hóa cộng đồng, đâu là tuyến trải nghiệm, đâu là vùng cảnh quan cần bảo vệ, đâu là khu vực có thể phát triển dịch vụ du lịch, lưu trú, thương mại, sáng tạo văn hóa. Nếu quy hoạch không nhận diện đúng các giá trị văn hóa và tài nguyên du lịch ngay từ đầu, thì rất dễ dẫn đến tình trạng phá vỡ cảnh quan, bê tông hóa di sản, thương mại hóa lễ hội, làm mất đi sức hấp dẫn lâu dài của điểm đến.
Phát triển du lịch gắn với bản sắc văn hóa thuần Việt trong quy hoạch đô thị – nông thôn thời gian tới cần tập trung vào một số định hướng lớn.
Thứ nhất, phải bảo tồn cấu trúc không gian văn hóa truyền thống. Đối với đô thị, đó là khu phố cổ, di tích lịch sử, công trình kiến trúc đặc trưng, không gian công cộng, mặt nước, cây xanh, chợ truyền thống. Đối với nông thôn, đó là cấu trúc làng, đình, chùa, miếu, nhà cổ, làng nghề, đường làng, cổng làng, ao làng, ruộng đồng và cảnh quan sinh thái. Đây chính là “hạ tầng mềm” của bản sắc văn hóa.
Thứ hai, cần phát triển sản phẩm du lịch dựa trên giá trị bản địa. Mỗi địa phương cần trả lời được câu hỏi: mình có gì khác biệt, có gì không thể thay thế, có gì đủ sức kể một câu chuyện riêng với du khách. Du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, du lịch làng nghề, du lịch ẩm thực, du lịch sinh thái và du lịch sáng tạo cần được tổ chức thành các sản phẩm có chiều sâu, có chất lượng, có khả năng tạo sinh kế cho người dân.
Thứ ba, phải đặt cộng đồng cư dân vào trung tâm của quy hoạch và phát triển du lịch. Bản sắc văn hóa không nằm trong hồ sơ, khẩu hiệu hay công trình trưng bày, mà sống trong đời sống hằng ngày của người dân. Người dân phải là chủ thể gìn giữ, thực hành, truyền trao và hưởng lợi từ di sản. Khi cộng đồng được tham gia và được hưởng lợi công bằng, họ sẽ có động lực bảo vệ văn hóa, bảo vệ cảnh quan và cùng chính quyền xây dựng điểm đến bền vững.
Thứ tư, cần kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Bản sắc thuần Việt không có nghĩa là khép kín, bảo thủ hay đứng ngoài dòng chảy phát triển. Ngược lại, bản sắc phải được làm mới bằng tư duy sáng tạo, công nghệ số, thiết kế đương đại, quản trị thông minh và truyền thông hiện đại. Vấn đề là hiện đại hóa nhưng không lai căng; hội nhập nhưng không hòa tan; phát triển nhưng không đánh mất cội nguồn.
Trong kỷ nguyên mới, cạnh tranh giữa các quốc gia, các địa phương không chỉ là cạnh tranh về hạ tầng, vốn đầu tư hay công nghệ, mà còn là cạnh tranh về bản sắc, về chất lượng sống, về sức hấp dẫn văn hóa và khả năng tạo trải nghiệm khác biệt. Du lịch, nếu được tích hợp đúng trong quy hoạch đô thị – nông thôn, sẽ trở thành cầu nối giữa bảo tồn và phát triển, giữa truyền thống và hiện đại, giữa kinh tế và văn hóa, giữa địa phương và thế giới.
Một Việt Nam hiện đại phải bắt đầu từ những không gian sống giàu bản sắc Việt Nam. Một nền du lịch có sức cạnh tranh phải bắt đầu từ những giá trị văn hóa chân thực của con người Việt Nam. Và một quy hoạch tốt phải là quy hoạch biết giữ gìn ký ức, nuôi dưỡng bản sắc, tạo sinh kế bền vững và mở ra tương lai phát triển hài hòa cho cả đô thị và nông thôn./.