Ngày 27 tháng 9 hằng năm được Liên Hợp Quốc lựa chọn là Ngày Du lịch Thế giới, nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của du lịch đối với phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa và thúc đẩy phát triển bền vững. Trong hơn bốn thập kỷ qua, mỗi chủ đề của Ngày Du lịch Thế giới đều phản ánh một vấn đề lớn đặt ra đối với sự phát triển của ngành du lịch toàn cầu.
Năm 2026, Ngày Du lịch Thế giới được tổ chức với chủ đề “Digital Agenda and Artificial Intelligence to Redesign Tourism” – “Chương trình nghị sự số và Trí tuệ nhân tạo tái định hình du lịch”. Chủ đề này nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số và sự tích hợp trí tuệ nhân tạo trong đổi mới phương thức quản trị, kinh doanh, phục vụ khách du lịch và hướng tới một ngành du lịch thích ứng, có khả năng chống chịu và phát triển bền vững hơn.
Đây không đơn thuần là một chủ đề công nghệ. Sâu xa hơn, Ngày Du lịch Thế giới năm nay đặt ra một câu hỏi quan trọng: Ngành du lịch sẽ sử dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo như thế nào để tạo ra một mô hình phát triển tốt hơn cho con người, doanh nghiệp, điểm đến và cộng đồng?
Từ “ứng dụng công nghệ” đến “tái định hình du lịch”
Cách mạng công nghệ số đã tác động sâu sắc đến ngành du lịch trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là AI tạo sinh, dữ liệu lớn, học máy, công nghệ nhận diện, các hệ thống dự báo và nền tảng thông minh đang đưa ngành du lịch bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới.
AI đang thay đổi gần như toàn bộ hành trình của khách du lịch: từ tìm kiếm cảm hứng, lựa chọn điểm đến, xây dựng lịch trình, đặt vé và phòng, dịch thuật, tìm kiếm nhà hàng, điểm tham quan đến đánh giá trải nghiệm sau chuyến đi.
Ở phía cung, AI cho phép doanh nghiệp dự báo nhu cầu thị trường, tối ưu giá bán, quản trị doanh thu, tự động hóa chăm sóc khách hàng, cá nhân hóa sản phẩm và giảm nhiều chi phí vận hành. Đối với cơ quan quản lý và điểm đến, dữ liệu lớn và AI có thể hỗ trợ dự báo dòng khách, nhận diện tình trạng quá tải, phân tích sức chứa, giám sát môi trường, điều tiết giao thông, quản lý tài nguyên và ra quyết định dựa trên dữ liệu thay vì chủ yếu dựa trên kinh nghiệm.
Thông điệp cốt lõi của chủ đề năm 2026 là công nghệ phải phục vụ con người; người lao động du lịch, cộng đồng địa phương và các điểm đến cần có cơ hội tham gia vào quá trình định hình tương lai của du lịch.
Chính vì vậy, khái niệm “redesign tourism – tái định hình du lịch” có ý nghĩa rộng hơn nhiều so với việc đưa thêm một chatbot vào website hay sử dụng AI để viết nội dung quảng cáo. Nó đòi hỏi ngành du lịch xem xét lại cả mô hình quản trị, mô hình kinh doanh, phương thức phát triển sản phẩm, tổ chức thị trường và quan hệ giữa du khách – doanh nghiệp – cộng đồng – điểm đến trên nền tảng dữ liệu và công nghệ.
Cơ hội lớn nhưng không phải không có thách thức
AI mở ra khả năng cá nhân hóa trải nghiệm du lịch ở quy mô chưa từng có. Một du khách có thể được gợi ý một hành trình phù hợp với tuổi tác, sức khỏe, sở thích, ngân sách, thời gian, điều kiện thời tiết và thậm chí mức độ đông đúc của từng điểm đến. Những điểm đến nhỏ hoặc sản phẩm đặc thù cũng có cơ hội tiếp cận những phân khúc thị trường phù hợp hơn nếu được đưa vào hệ sinh thái dữ liệu số.
Công nghệ cũng có thể hỗ trợ phát triển du lịch xanh và bền vững. Hệ thống thông minh có thể dự báo sức chứa, kiểm soát dòng khách, tối ưu sử dụng năng lượng và nước, quản lý chất thải, tính toán phát thải các-bon, cảnh báo rủi ro thiên tai, bảo vệ tài nguyên và hỗ trợ du khách lựa chọn những phương thức đi lại ít phát thải hơn.
Nhưng cùng với cơ hội là những thách thức mới. Nếu dữ liệu thiếu chính xác, AI có thể đưa ra thông tin sai lệch. Nếu thuật toán chỉ ưu tiên những điểm đến đã nổi tiếng hoặc những doanh nghiệp có khả năng chi trả cao, những doanh nghiệp nhỏ, điểm đến mới và cộng đồng địa phương có nguy cơ bị bỏ lại phía sau. Khoảng cách số giữa các doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng có thể ngày càng lớn.
Bên cạnh đó là những vấn đề về bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư, bản quyền, an ninh mạng, độ tin cậy của thông tin, đạo đức AI và nguy cơ phụ thuộc quá mức vào công nghệ.
Do đó, vấn đề không phải là “có sử dụng AI hay không”, mà là “sử dụng AI như thế nào, cho mục tiêu nào và ai sẽ được hưởng lợi từ quá trình chuyển đổi đó”.
Du lịch Việt Nam cần làm gì để hưởng ứng chủ đề năm 2026?
Chủ đề Ngày Du lịch Thế giới năm nay đặc biệt có ý nghĩa đối với Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Đối với ngành Du lịch, hưởng ứng chủ đề năm 2026 cần được chuyển từ hoạt động truyền thông mang tính sự kiện sang chương trình hành động thực chất, trước hết ở một số hướng trọng tâm.
Thứ nhất, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu du lịch thống nhất, có khả năng liên thông và chia sẻ. Dữ liệu là “nguyên liệu đầu vào” của AI. Không có dữ liệu đầy đủ, chuẩn hóa và cập nhật thì không thể có du lịch thông minh đúng nghĩa. Cần từng bước liên thông dữ liệu về khách du lịch, cơ sở lưu trú, lữ hành, vận chuyển, điểm đến, tài nguyên, sự kiện, mức độ hài lòng và thị trường.
Thứ hai, thúc đẩy ứng dụng AI trong quản trị điểm đến và doanh nghiệp. AI cần được ứng dụng vào dự báo thị trường, điều tiết dòng khách, quản trị sức chứa, cá nhân hóa trải nghiệm, quản trị doanh thu, chăm sóc khách hàng, marketing và quản lý chất lượng dịch vụ.
Thứ ba, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận công nghệ. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng bởi phần lớn doanh nghiệp du lịch Việt Nam là doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ. Nếu không có chính sách hỗ trợ nền tảng, đào tạo, tư vấn và chia sẻ dữ liệu, chuyển đổi số có thể tạo ra khoảng cách mới giữa các nhóm doanh nghiệp.
Thứ tư, xây dựng nguồn nhân lực du lịch số. Đào tạo du lịch trong giai đoạn tới cần bổ sung năng lực về dữ liệu, AI, marketing số, quản trị nền tảng, an toàn thông tin và đạo đức công nghệ bên cạnh nghiệp vụ du lịch truyền thống. Không phải tất cả lao động du lịch đều phải trở thành chuyên gia công nghệ, nhưng phần lớn cần hiểu công nghệ và biết sử dụng công nghệ như một công cụ nghề nghiệp.
Thứ năm, gắn chuyển đổi số với chuyển đổi xanh. Du lịch thông minh không nên chỉ nhằm bán được nhiều sản phẩm hơn mà phải giúp sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, giảm phát thải, kiểm soát quá tải, bảo vệ môi trường và nâng cao lợi ích của cộng đồng địa phương. Đây cũng là cách để công nghệ trở thành công cụ phục vụ phát triển du lịch bền vững thay vì chỉ phục vụ tăng trưởng số lượng.
Các tổ chức ngiên cứu khoa học về du lịch như Viện Kinh tế Du lịch cần làm gì?
Là tổ chức nghiên cứu chuyên ngành, Viện Kinh tế Du lịch coi chủ đề Ngày Du lịch Thế giới 2026 không chỉ là một hoạt động hưởng ứng trong một ngày, mà là định hướng quan trọng cho chương trình nghiên cứu khoa học, tư vấn chính sách và hỗ trợ doanh nghiệp trong những năm tới.
Trước hết, các tổ chức nghiên cứu khoa học về du lịch cần nghiên cứu hình thành chương trình nghiên cứu về kinh tế số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo trong du lịch. Nội dung nghiên cứu không nên dừng ở việc mô tả công nghệ mà cần tập trung đánh giá tác động kinh tế của AI đối với năng suất lao động, chi phí, doanh thu, việc làm, cơ cấu thị trường, năng lực cạnh tranh doanh nghiệp và sức cạnh tranh điểm đến.
Thứ hai, cần nghiên cứu và đề xuất khung đánh giá mức độ chuyển đổi số và mức độ sẵn sàng ứng dụng AI của doanh nghiệp, điểm đến và địa phương du lịch Việt Nam. Trên cơ sở đó có thể xây dựng các bộ chỉ số, tiến hành khảo sát định kỳ và công bố báo cáo thường niên về chuyển đổi số du lịch Việt Nam.
Thứ ba, cần xây dựng các mô hình thí điểm ứng dụng AI trong du lịch. Có thể lựa chọn một số doanh nghiệp, điểm đến hoặc cộng đồng du lịch để thử nghiệm AI trong phân tích thị trường, xây dựng hành trình thông minh, quản lý phản hồi của khách, dự báo dòng khách, đo lường mức độ hài lòng hoặc quản lý sức chứa. Việc nghiên cứu cần gắn với đo lường kết quả trước – sau để chứng minh hiệu quả thực tế.
Thứ tư, cần tăng cường nghiên cứu các vấn đề mới về quản trị và đạo đức AI trong du lịch, bao gồm quyền riêng tư của du khách, bảo vệ dữ liệu, độ chính xác của thông tin, bản quyền, thiên lệch thuật toán, bảo vệ người tiêu dùng và trách nhiệm của doanh nghiệp khi sử dụng nội dung do AI tạo ra.
Thứ năm, các tổ chức nghiên cứu khoa học về du lịch như Viện Kinh tế Du lịch có thể phát triển một không gian chia sẻ tri thức về AI và chuyển đổi số du lịch, tổ chức hội thảo, tọa đàm, chương trình đào tạo ngắn hạn cho hiệp hội, doanh nghiệp, địa phương và cơ sở đào tạo. Đây cũng là cơ hội để thiết lập mạng lưới hợp tác giữa các nhà nghiên cứu du lịch với chuyên gia công nghệ, dữ liệu, kinh tế, môi trường và quản trị.
Đặc biệt, với chức năng nghiên cứu và tư vấn chính sách, Viện Kinh tế Du lịch sẽ nỗ lực phát huy vai trò cầu nối giữa nghiên cứu – chính sách – doanh nghiệp – công nghệ, chuyển những vấn đề thực tiễn của doanh nghiệp thành câu hỏi nghiên cứu và chuyển kết quả nghiên cứu thành những khuyến nghị, công cụ và mô hình có thể ứng dụng trong thực tế.
Công nghệ phải làm cho du lịch “thông minh hơn” và “nhân văn hơn”
Ngày Du lịch Thế giới 2026 diễn ra trong thời điểm ngành du lịch đứng trước một bước ngoặt công nghệ quan trọng. AI chắc chắn sẽ tiếp tục làm thay đổi cách con người đi du lịch và cách ngành du lịch vận hành. Nhưng thành công của quá trình chuyển đổi này không nên được đo bằng số lượng ứng dụng AI được triển khai, mà bằng giá trị thực tế mà công nghệ mang lại.
Một ngành du lịch thực sự thông minh phải giúp du khách có trải nghiệm tốt hơn, doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn, người lao động có năng suất cao hơn, cộng đồng nhận được nhiều lợi ích hơn và tài nguyên được bảo vệ tốt hơn.
Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa của chủ đề “Chương trình nghị sự số và Trí tuệ nhân tạo tái định hình du lịch”: công nghệ không thay thế bản chất nhân văn của du lịch, mà cần trở thành công cụ để làm cho du lịch hiệu quả hơn, bao trùm hơn, xanh hơn và bền vững hơn.
Đối với Việt Nam, hưởng ứng Ngày Du lịch Thế giới năm 2026 vì vậy không chỉ là hưởng ứng một sự kiện quốc tế, mà là cơ hội để thúc đẩy một bước chuyển căn bản: từ số hóa hoạt động du lịch sang xây dựng một hệ sinh thái du lịch dựa trên dữ liệu, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo; từ ứng dụng công nghệ đơn lẻ sang tái định hình phương thức phát triển du lịch trong kỷ nguyên số.
Và trong tiến trình đó, khoa học, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo phải đi trước một bước. Đây chính là không gian để Viện Kinh tế Du lịch phát huy vai trò của một tổ chức nghiên cứu, tư vấn và kết nối tri thức, góp phần đưa công nghệ số và trí tuệ nhân tạo thực sự trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững của Du lịch Việt Nam.
Tham luận bài viết: TS. Nguyễn Anh Tuấn – Viện trưởng Viện kinh tế Du lịch